Techniek

Werking van de molen

Molen De Vriendschap is een achtkantige stellingmolen, gebouwd in 1872. De molen werd binnen de bebouwing van het dorp gebouwd en moest daarom hoog genoeg zijn om voldoende wind te kunnen vangen. Om optimaal te kunnen functioneren moest de molen boven de huizen uitkomen. Om de hoog opgetrokken molen te kunnen bedienen was daarom een stelling nodig. Vandaar dat men spreekt van een stellingmolen, wat wil zeggen dat de wieken voor de molenaar bereikbaar zijn via een stelling. Vanaf de stelling bedienen de molenaars de molen, bijvoorbeeld om te kruien: het met het kruirad op de wind zetten van het gevlucht (de wieken), aangezien de molen alleen goed kan draaien wanneer hij op de wind staat. Een groot voordeel van een stellingmolen is ook dat de opslagcapaciteit aanmerkelijk vergroot wordt. De toegangsdeuren van molen De Vriendschap zijn dan ook groot genoeg om met paard en wagen naar binnen te kunnen rijden.
In de molen bevinden zich verschillende zolders, waaronder de maalzolder en de steenzolder. Al deze zolders hebben een specifieke functie en herbergen essentiële onderdelen.

Op de bovenste zolder, de kap- of smeerzolder bevinden zich (1) de vang of rem, (2) het bovenwiel, (3) de bovenas, (4) de kruiring en (5) de bonkelaar. Op de luizolder bevindt zich (7) het luiwerk, waarmee zakken graan (17) naar boven worden getakeld.
Op (13) de steenzolder treffen we aan (8) het spoorwiel, (9) het steenrondsel, (10) de steenspil, (11) de steenkraan, (12) de kaar, (14) de maalstoel, (16) het lichtwerk of paard. Op (17) de maalzolder bevindt zich (15) de meelpijp of meelkoker. De verticaal staande (6) koningsspil treffen we aan op de bovenste twee zolders.

Om de maalsteen schoon te kunnen maken en te scherpen kan de loper (de bovenste steen) uit de steenkuip worden opgetild met een zogenoemde steenkraan. Scherpen, ook wel billen genoemd, wil zeggen het uithakken van de groeven die in de steen zitten. De groeven zijn erg belangrijk tijdens het malen. Om de juiste fijnheid van het meel te regelen, kunnen de molenaars de molenstenen verder van elkaar halen of juist dichter bij elkaar zetten (uitlichten en bijsteken). Als de molen sneller draait gaat het graan ook sneller door de steen, waardoor de steen moet worden bijgestoken. Als de molen iets langzamer draait, gaat het graan minder snel door de steen; de stenen mogen dan weer iets verder van elkaar. De afstand tussen de stenen wordt in molen De Vriendschap automatisch geregeld met behulp van een regulateur.

Regulateur ▼



In de molen zitten verschillende wielen die door middel van kammen en staven in elkaar grijpen en de draaiende beweging van de wieken over brengen naar de diverse werktuigen.
De roeden, met daaraan de wieken (samen het gevlucht), zijn met wiggen vast geklemd in de kop van de bovenas (a). De kammen van het bovenwiel (b) grijpen in de kammen van de bonkelaar (c), hierdoor gaat de koningsspil (d) draaien. Aan de koningsspil zit een stuk lager de luitafel vast die samen met de luias met daaraan het luiwiel en het gaffelwiel het luiwerk (e) vormt. Hiermee kunnen de zakken met graan of meel op windkracht op en neer getakeld worden. Nog weer een stuk lager zit het spoorwiel (f), dat de draaiing weer door geeft aan het rondsel of steenschijfloop (g). Hierdoor gaat de steenspil (h) draaien en ook de bovenste molensteen, de loper. De onderste steen, de ligger, ligt stil. De twee stenen liggen samen in de steenkuip (i).

 

Technische gegevens

Type: 8-kante stellingmolen
Functie: korenmolen
Inrichting: 2 koppel maalstenen
Vlucht: 22,90 m.
Wieksysteem: Bussel-stroomlijn met remkleppem
Binnenroede: 22,90 m., ijzer, gelast, fabr. Groot Wesseldijk, 57, bouwjaar 1995
Buitenroede: 22,90 m., ijzer, gelast, fabr. Groot Wesseldijk, 56, bouwjaar 1995
As: Gietijzer, fabr. IJzergieterij Hardinxveld te Hardinxveld-Giessendam, nummer 63, gietjaar 1994
Vang: Vlaamse blokvang, vangstok en pal
Bovenwiel of aswiel: 64 kammen
Bovenschijfloop: 31 staven
Spoorwiel: 71 kammen
Steenschijflopen: 25 staven
Overbrengingsverhoudingen: 1:5,86
Stellinghoogte: 6,80 m.
Werktuigen: Elevator
Kruiwerk: Engels kruiwerk, kruiwiel


Rijksmonument nummer: 511611
RD-coördinaten: X = 166,326 Y = 449,555
GPS-coördinaten: 52°02,05'N 5°33,14'E
Specificaties Maalstenen: 2 koppels 16er kunststenen
Luiwerk: sleepluiwerk met luitafel en haak.
Op molenerf een stortput d.m.v. vijzels verbonden met de elevator.

 

Gewichten van de molen

CONTACT

  • Adres: Nieuweweg 109
    3905 LJ VEENENDAAL
  • Email: petertijssen1@ziggo.nl
  • Website: www.molen-devriendschap.nl
  • Telefoon: 0318 510174
  • Mobiel: 06 28367928